عمومی

مردی که زیاد می‌نوشت/ از خاطره‌نویسی‌های روزانه تا تقویم یادداشت‌های محرمانه

3 شهریور زادروز اکبر هاشمی رفسنجانی است. در این مجال می‌خواهیم یکی از مهم‌ترین وجوه شخصیت آیت‌الله را که چندان مورد توجه قرار نگرفته، بیان کنیم. یعنی نوشتن. هاشمی رفسنجانی به همان اندازه که روی صحنه سیاستمدار بود، نویسنده و سیاستمدار هم محسوب می شد.

اخبار ایران من پلاس – میثم امیری: اکبر هاشمی رفسنجانی سیاستمدار و نویسنده بود. در مورد سیاست او بسیار گفته شده است، اما در مورد سبک او کم است. هاشمی روزانه با قلم و کاغذ یادداشت می نوشت. در این متن سعی دارم ثابت کنم که نویسندگی بخشی از شخصیت هاشمی بوده است. به گفته پسرش یاسر، او برای آرامش دلش نوشت. (1) در متن نیز آمده است. نوشتن همه چیزهایی که می گفت یا داشت روی کاغذ آسان بود. لیست نامه های هاشمی رفسنجانی شگفت انگیز است. به ویژه اگر بدانیم ده ها هزار صفحه از اسناد «آسیای زیرزمینی نظام» (2) هنوز به چشم مردم نرفته است.

هاشمی می خواهد چه شکلی باشد؟ سیاستمدار یا نویسنده؟ عینک نزد. اما تصویری که جعفر شیرعلی نیا – شاید با پیشنهاد آیت الله – برای کتاب زندگی و زمانه هاشمی انتخاب کرد، تصویری آینه ای بود. (3) وقتی یک فرد مبهم و سیاسی با عینک خود به تصویر نگاه می کند، به این معنی است که خواندن و نوشتن شخصیت او را شکل می دهد. خواندن به کنار، نوشتن فعالیت همیشگی او بود.

آشنایی با آقای بروجردی از طریق نویسندگی

چون سیوطی خان بود. فقط نوشتن می توانست شاگرد گمنام رفسنجانی را به رژیم تقلیدی سید حسین بروجردی پیوند دهد. خطاب به آیت الله العظمی نوشت: من درس خود را می دانم، امتحان کنید. مرحوم آقای بروجردی قبل از خواندن نامه شعری از علفیه بن مالک را قرائت کردند. رو به هاشمی کرد: برو جلو. هاشمی همچنان آن شعر و هر آنچه آیت الله اعظمی پرسیده بود حفظ می کرد. مرجا او را دوست داشت و او را از نظر جسمی و روحی تشویق می کرد. (4)

هاشمی از مکتب تشیع

نوشته هاشمی آجین. در سالهای تحصیل در مدرسه نویسندگی مشغول به کار شد (5) و مسلم است که از همان زمان با ماشین تحریر آشنا شد. و همین دوستی با جمعی از دوستان و علاقه به نویسندگی او را به فکر انتشار مجله مکتبی شیعه انداخت. مراقبت از گسترش ایده ها در زمانی قبل از گسترش فناوری به این حوزه. (مثلاً در همان سال ها مرحوم آقای بروجردی چیزی شبیه چرخ گوشت داشتند و آن را روی زمین می انداختند تا برای ایشان چای بیاورند. امام خمینی به ایشان فرمودند: «این چیست؟ دنیا عوض شده است. زنگ نزدیک شما…) (6)

مقدمه ای بر ترجمه و نشر

در اوایل دهه چهل، هاشمی بدون این نفوذ شناخته شده توسط ساواک، به چهره ای مؤثر در مبارزه تبدیل شد. وقتی گریزان به نوگ رفت و از دست نگهبانان فرار کرد، کتاب فلسطین را ترجمه کرد. وی در ادامه کار پژوهشی خود در مکتب اسلام این معنا را دید. کتابی در موضوع فلسطین به دست مصدق رسید. او آن را دوست داشت و به همین دلیل کتاب دیده شد. (7) هاشمي نيز برخي از كتاب هاي خود را در ديگ ذوب مبارزات نوشت.

اصولاً سبک مبارزاتی هاشمی از نظر نوشتاری تعریف می شد. آنها می توانند اعلامیه بنویسند یا پیام بفرستند و پاسخ دهند یا تصمیم بگیرند.

اگر مخالفت امام خمینی (ره) با فرمان کاپیتولاسیون را نقطه عطفی در سال های جنگ می بینیم، باید به نقش حکیم هاشمی اشاره کرد. این هاشمی رفسنجانی بود که اسناد و مباحث مربوط به این لایحه را تنظیم، توزیع و ویرایش کرد و همراه با گزارشی جامع به امام تقدیم کرد. (8) این بود که امام فریاد زد: ما را فروختند…

تفسیر هاشمی از هادی

هاشمی در سال 54 پس از حوادث فوق العاده مجاهدین به نفع انقلاب دستگیر شد. او اینجا کار خوبی کرد. توصیه می شود این گزیده از کلام آیت الله را مطالعه کنید:

«از مسئولان ساواک خواستم که قرآن را به من بدهند، امتناع کردند… از صمیم قلب کمک خواستم، زیرا در آن روزها بسیاری از آیات قرآن را به ترتیب و ترتیب حفظ می کردم، اقبال خدا کمک کرد. من و من نتایج خوبی گرفتم، با اینکه دفترچه یادداشت سلاح نداشتم، صفحاتی از افکارم بسیاری از مطالب و سوره های قرآن را نوشته و ویرایش کردم.(9)

علاوه بر این، حدود 25 جزء از قرآن را در زندان (در مقاطع مختلف) حفظ کرد. در طول ساخت آن در سال 1954، به تدریج محدودیت ها کاهش یافت و کتاب و لوازم التحریر تهیه شد. این اکبر هاشمی است که با نوشتن درد زندان اوین را شیرین می کند:

«بعد از نماز صبح تا حدود ساعت 12 ظهر مشغول این کار بودم. (یکسان)

و

«در پایان، بیست و دو مقاله (دویست صفحه) با جزوات کوچک، مختصر و گویا پر شد» (همان).

اکبر هاشمی رفسنجانی در جلسات زندان لباس های همسرش را از زیر چادر رد می کرد. (یکسان)

بعدها این مقالات مبنای نقد و بررسی کتاب در 22 جلد (به تعداد مقاله) قرار گرفت که توسط جمعی از محققین تهیه و برنده کتاب سال جمهوری اسلامی در سال 1351 شد (10).

اکبر هاشمی در همان زندان نقدی بر کتاب دکتر دکتر می نویسد. پیمان فلسفه تاریخ. اما معلوم نشد چه بر سر این اسناد آمده است. (11)

به نوشتن یک دفتر خاطرات ادامه دهید

بعد از پیروزی انقلاب خبری از کار آقای هاشمی نبود. کشور گرفتار بحران، جنگ و تروریسم بود. اما آیا ممکن است هاشمی ننوشته باشد؟ در تمام این سال ها که در میانه درگیری های سیاسی و نظامی بود، فهرستی از اتفاقات روزانه می نوشت. وی پس از دوره ریاست جمهوری، اوقات فراغتی برای انتشار خاطرات سال های انقلاب و مهمتر از آن خاطرات دهه 60 داشت که انتشار این خاطرات انقلابی نقطه عطفی در تاریخ سیاسی پس از انقلاب به شمار می رود. خاطرات هاشمی رفسنجانی از سال 60 تا 77 به طور مرتب منتشر شده است. تمام مطالب منتشر شده قبل از انتشار توسط رهبر ایران دیده شده است. این داب هاشمی بود که قبل از انتشار خاطرات از نظر رهبری مطمئن شد. روزی نیست که هاشمی درباره او چیزی ننویسد. نویسندگی برای هاشمی به قدری سخت شده که گاهی خاطرات خصوصی خود را در تقویم کوچکی که اغلب با خود حمل می کند، یادداشت می کند. (11) بسیاری از تحقیقات و تألیفات و زندگینامه هاشمی منتشر نشده است. نوشته‌های هاشمی درباره جنگ و نامه‌های او به صدام و دیگر شخصیت‌های مهم سیاسی مانند یاسر عرفات کامل هنوز منتشر نشده است. حتی وصیت هاشمی هم دست خانواده اش نیست. (12) با این حال، هیچ سیاستمدار مدرنی به اندازه او ننوشته است.

نامه معروف 1988

انتخابات سال ۱۳۸۷ هاشمی را در صدر اخبار قرار داد. عمدتاً به این دلیل که محمود احمدی نژاد در 13 خرداد 87، هاشمی رفسنجانی را به عنوان مدیر اصلی اپوزیسیون دید. فردای سخنرانی احمدی نژاد، مراسم ختم امام برگزار شد. هاشمی جلوی دوربین ها به سراغ احمدی نژاد رفت و به او «کاغذ» داد. او سخنان احمدی نژاد در آن روزنامه را رد کرد. (13) پس از چند روز نامه ای به رهبر نوشت. تصاویری از این زمان منتشر شده است. آیت الله یونیفورم سفید به تن داشت اما عینک نمی زد. صفحات A4 خوانده شد، متن تقریبا بدون خط و خش بود. اما جالب اینجاست که این متن با متن نهایی که بعدا منتشر شد متفاوت است. کلماتی مانند «مقام معظم رهبری» و «امام راحل» و «آیت الله شهید مظلوم دکتر بهشتی» بعداً در متن اضافه شد. (14) اسناد رسمی که باید به توصیه مشاوران به نامه اصلی پیوست شده باشد. كلمات اصلي را در اين تصوير مي توان يافت و يادآور داستان شماره چهار «در شرح حال شاهان» گلستان سعدي است كه مي گويد: قبيله اي از دزدان عرب (احتمالاً احمدي نژاد كه يكي از آنها بوده است. دزدان سران هاشمی) بر کوهی نشسته بود و بندر مسافران بسته بود و مردم بلدان اهل مکائد بودند. از سوی دیگر از کشورها (که ممکن است اکبر هاشمی یکی از آنها بوده باشد) همین را خواستند تا به آنها آسیبی نرسد تا اگر طایفه نیز در این راه (یعنی راه) پیمودند، مقاومت شکست بخورد. پس غیرممکن است)…

هاشمی از آن ماجرای عجیب فقط این بند را انتخاب کرد که گفت برخورد عاشقانه و عاشقانه با تران عاقبت بدی دارد:

منبع ممکن است برداشتن بیل باشد. وقتی سیر شدید، به شمع نروید

اما آقای هاشمی شعر را اندکی تغییر داد و به جای «گذر» در مصراع دوم، از همان «گرفتن» استفاده کرد تا ساختار زبانی سیاس کرمانی شاعر شیرازی از مقصودش منحرف نشود; این تحریفات ادبی در میان سیاستمداران رایج است. تغییر جزئی در واقعیت یا ساده سازی واقعیت برای رسیدن به هدف.

پانویسها و منابع:

1. https://www.yjc.news/00OtLy

2. این نقل قول برگرفته از توصیف حسن روحانی از هاشمی رفسنجانی است:

http://rajanews.com/node/263685

3. نگاه کنید

https://ketab.ir/book/62add692-2dc5-400b-8798-650162c5294d

4. هاشمی رفسنجانی، اکبر (1376)، دوران مبارزه، مؤسسه انتشارات معارف اینگلابل، صفحه 87.

5. همینطور صفحه 94

6. https://b2n.ir/n34902

7. هاشمی رفسنجانی، اکبر (1376)، عصر مبارزه، انتشارات معارف اینگلابل، صفحه 172.

8. همینطور صفحه 197

9. همان، صفحات 307 تا 310

10. https://wiki.ahhlolbait.com/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9 %85 %D8%A7

11. mshrgh.ir/63990

12. khabaronline.ir/xgwrc

13. https://rafsanjani.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1?period= 7

14. mehrnews.com/x9CgW

دکمه بازگشت به بالا